Tóm tắt nhanh
Ngư dân tiền sử sống tại Cái Bèo từ 4.000–6.500 năm trước. Thế kỷ 20, đảo được công sự hóa trong chiến tranh với Hang Quân Y và Pháo đài Thần công. Năm 1986 thành lập Vườn quốc gia và năm 2023 được UNESCO công nhận Di sản Thế giới.
01Văn hóa khảo cổ Cái Bèo
Năm 1938, nhà khảo cổ học người Pháp M. Colani đã phát hiện di chỉ khảo cổ tại làng Cai Bèo. Các cuộc khai quật sau này khẳng định đây là cái nôi sinh sống của người cổ đại thuộc nền văn hóa Cái Bèo cách đây 4.000 đến 6.500 năm, chuyên săn bắt và đánh bắt thủy hải sản.
02Sự tích tên gọi Cát Bà
Theo truyền thuyết dân gian địa phương, tên gọi 'Cát Bà' bắt nguồn từ chữ 'Các Bà': thời xưa, các bà và các mẹ trên đảo đã đảm đương việc hậu cần, gom góp lương thảo tiếp tế cho các đấng nam nhi đánh giặc trên hòn đảo bên cạnh (được gọi là đảo Các Ông / Cát Ông).
03Công sự và di tích chiến tranh
Đầu những năm 1940, trận địa pháo và hầm ngầm được xây dựng trên cao điểm 177, ngày nay là Pháo đài Thần công. Từ 1963 đến 1965, giữa bom đạn chiến tranh, quân và dân ta đã xây dựng bệnh viện dã chiến 3 tầng kiên cố Hang Quân Y để cứu chữa thương binh và làm nơi trú ẩn.
04Bảo tồn thiên nhiên và du lịch
- 1986: Thành lập Vườn quốc gia Cát Bà – khu bảo tồn đầu tiên của Việt Nam có cả diện tích rừng và biển.
- 2004: Quần đảo Cát Bà được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới.
- 2017: Cầu vượt biển Tân Vũ – Lạch Huyện kết nối Hải Phòng với Cát Hải rút ngắn thời gian ra phà.
- 2020: Khai trương tuyến cáp treo vượt biển Cát Hải – Phù Long.
- 2023: Quần đảo Cát Bà chính thức cùng Vịnh Hạ Long trở thành Di sản Thiên nhiên Thế giới UNESCO.